Herkesin Her Şeyi Bildiği Bir Dünyada "Bilmiyorum" Diyebilmek

Eskiden mahallede ya da bir dost meclisinde mevzu derinleştiğinde, aradan biri çıkar ve sakince şunu söylerdi: “Ben o işi pek bilmem, ustasına sormak lazım.” Bu cümle bir eksiklik değil; aksine bir terbiye, haddini bilme ve fikrî olgunluk göstergesiydi.

Şimdi öyle mi?

Sabah ekonomi kurmayı, öğlen jeopolitik uzmanı, akşamüstü futbol hakemi, gece yatmadan önce de tıp profesörüyüz. Masaya ya da ekranın ortasına herhangi bir konu düşmeye görsün; hemen üzerine atlayıp en az üç paragraflık kesin hükümler dağıtıyoruz. Hiç kimse bir konudan geri duramıyor. Sanki bir meselede fikri olmadığını söyleyenin varlığı tehlikeye girecekmiş gibi bir panik hâlindeyiz.

İşin tuhafı, bilgiye ulaşmanın insanlık tarihinde hiç olmadığı kadar kolaylaştığı bir çağda, cehaletimizi itiraf etmek adeta imkânsızlaştı. Arama motorunun ilk satırında göz ucuyla taranan iki cümle kendi fikrimiz, otuz saniyelik bir video ise uzmanlık diplomamız sayılıyor. Bilginin çilesini çekmeden, terini akıtmadan sadece sonucuna konmaya alışanlar, en yüksek perdeden ahkâm kesenlerin ta kendisi oluyor. Derinlik kayboldukça, yerini gürültülü ve içi boş bir kanaat yarışına bırakıyor.

Oysa “Bilmiyorum” demek bir teslimiyet veya zayıflık değildir.

Bilmiyorum; dinlemeye, öğrenmeye ve gerçekten anlamaya açılan en dürüst kapıdır. Bir insanın zihnini korumasının, başkalarının emeğine ve ömrünü verdiği birikime saygı göstermesinin ilk adımıdır. Her konuya dair bir kelam etmek zorunda değiliz. Her tartışmanın ortasına bayrak dikmek, her gündem maddesine aforizma patlatmak mecburiyetinde hiç değiliz.

Bazen sadece susup dinlemek, bilmediğini sakin bir tebessümle teslim etmek, sayfalarca süren sahte uzmanlıklardan katbekat daha kıymetlidir. Bütün meseleleri çözmüş gibi davranmayı bırakıp biraz durulsak; hem zihinlerimiz dinlenecek hem de ortalıktaki bu kuru gürültü hafifleyecek.